NEYE AĞLAMALI

"Ağlamanın en güzeli ve iyisi, İslâm’a uygun olmayan amellerle geçirilen ömür için ağlamaktır."
Ahmed b. Ebü’l-Havârî (rah.)

ERZURUM BİLMECELERİ (MESELLERİ)

Bilmeceler, bir ulusun en önemli kültürel varlıklarıdır. Nesilden nesile, dilden dile söylenerek günümüze kadar gelen sözlü halk edebiyatıdır.

Bir taraftan belli bir kafiye ve düzen içinde söylenirken diğer taraftan insanları düşünmeye ve kendi kültür elamanlarıyla bağ kurmaya yöneltir. Aynı zamanda söylenilen ortamlarda neşe ve eğlence kaynağı olur. Bazı argo hatta müstehcen kelimeler olsa da anlamlarında bir yanlışlık yoktur.

Anadolu’nun ilk Türk yerleşmelerinden olan Erzurum’un da elbet kendine özgü sözlü edebiyatı ve bilmeceleri çoktur. Bu bilmecelere halk dilinde ''Mesel'' denir. Önceleri bu meseller, aşıklar tarafından birbirlerine sorulur yine saz eşliğinde cevap verilirdi.

Bu bağlamda ben de unutulmasın ve dilden dile söylensin diye bize ait meselleri çeşitli sözlü ve yazılı kaynaklardan bir araya getirdim. Umarım sizler de eklemeler de bulunarak ya da paylaşarak bu güzel sözlü edebiyatımıza destek olursunuz.
(Çetin Külekçi)

BİLMECELERİMİZ
1- Alti gılli,
Üsdi düz?

(Hasır)

2- Aşşaği yener güle güle
Yuhari çıhar ağlıya ağlıya?

(Külek , su kovası)

3- Addan yer
Üsden sıçar?

(Rende)

4- Aşdi yola, gaşdi yola.
İki gardaş düşdi yola.
Biri gider biri gelir?

( Ayaklar)

5- Ateşde yanmaz,
Suda boğulmaz?

(Gölge)

6- At da var, it de var.
Bir kırtik ot da var?
(İsim)

7- Tarlada biter,
Makine tiker,
Sabah gahdığında,
Yüzüni öper?

(Havlu)

8- Ben neyidim neyidim?
Samur kürkli beyidim.
Felek beni şaşırttı,
Gapi ardına düşirtti?

(Çalı Süpürgesi)

9- Benim bir gızım var,
Gat gat cehizim var?

(Lahana)

10- Benim parlah gızım,
Cehizi dizili gızım,
Misafir gelir ağlar,
Misafir gider ağlar,
Babası geldığınde
Başına kelam bağlar?
(Semaver)

11- Bir süri guşlar,
Bağdat’ da işler,
Gendi gazanır,
Ele bağışlar?

(Arı)

12- Çarşıdan alınmaz,
Mendıle gonulmaz?

(Uyku)

13- Çıldır çıldır,
Bıldır bıldır,
Başi sarıhsız,
Bıyıhli hırhıs?

(Fare)

14- Çınçınli hamam,
Kubbesi tamam,
Bir gelin aldım,
Babasi imam?

(Çalar Saat)

15- Dam üsdünde dane dımbılar.
Bomba gibi gümbüler?
(Dolu)

16- Dam ardına sac goydum,
Cümle alemi ac göydüm?

(Ramazan)

17- Degeneğin ucu yemiş,
Bunu yiyen ölmemiş,
Ramazan da yemiş,
Yıne de Oruci bozulmamış?

(Dayak)

18- Demirden guyi,
Gümbürder suyi?

(Tüfek)

19- Dört köşedir
Beş değil,
Suyla başi
Hoş değil?

(Sabun)

20- El eleme,
Gol dolama,
Gırmızi sandıh,
Gızıl fındıh?

(Sevgili)

21- Elde fincan gezdirir,
Golda mercan gezdirir,
Ellerin sürüsi var,
Beni bir can gezdirir?

(Sevgili)

22- Etden gantar,
Altın dartar?

(Kulak)

23- Fuharanın cebinde durmaz,
Zenginin cebişnden çıhmaz?

(Para)

24- Yeniş yener,
Yohuş çıhmaz?

(Su)

25- Fedi fedi fettan,
Göyneği otdan,
Burni gemikden,
Gulaği Etden?

(Tavuk)

26- Fini fini finiler,
Derdi böyük iniler,
Dibi ağlar,
Tepesi delik?

(Havan)

27- İncedir, uzundur,
Kesikdir başi
Dürtdühçe, sürtdühçe,
Ahıdır gözyaşi?

Dolma kalem)

28- Kadı gaçar,
Götü sıçar?

(Araba)

29- Galayli tas,
Galdır as?
(Ayna)

30- Gara deve,
Girmez eve,
Kes başıni,
Girsin eve?

(Şemsiye)

31- Keser sapi,
Kel kitabi,
Beş dali var,
Beş budaği?

(El)

32- Gılli ağzıni açar,
Gılsız içine gaçar?

(Ayak ve Çorap)

33- Egri büyri buhari,
Sohim garnan yuhari?

(Soba borusu)

34- Sabahdan gahdım,
Beyaz gıza barmah atdım?

(Yoğurt)

35- Gırmızi boyaya boyadım,
Misafire dayadım?

(Çay)

36- Camdan guyi,
Guyuda suyi,
Suyun içinde yılan,
Yılanın ağzında mercan?

(Gaz Lambası)

37- Nefesi var,
Cani yoh,
Derisi var,
Gani yoh?

(Körük)

38- Pırıl pırıl pırtısi var,
Herkese meydan ohur,
Nikahsız garısi var
Abdestsiz ezan okur?

(Horoz)

39- Sohdum küsdi,
Çekdim küsdi?

(Cezve)

40- Sarıca.suluca,
Al eline, vur diline?

(Limon)

41- Yazın geyinir,
Gışın soyunir,
Meyvasını el alir,
Yarpağıni yel alir?

(Ağaç)

42- Yer altında guri gafa?

(Yer elması)

43- Bende var,
Sende var,
Onda var,
Ama sizde heç yoh?

44- Sari sarharam, düşerem diye gorharam.

(Ayva)
45- Ağ tarla, gara tohum. El eker, dil toplar.

(Kağıt, yazı)

46- Allah yapar yapısıni, demir açar gapısıni

(Karpuz)
47- Her eve anahtarsız girerem.

(Rüzgar)

48- Yüzi, gözi garışıh, beylerle çoh barışıh

(Kaymak)

49- Ateşi yahar pekmezi ahar.

(Çıra)

50- İri gözler,
ufah gözler,
yari gizler,
beni gözler.

(Tırhıç)

51- Çıngıllı hamam,
gurnasiı tamam,
bir gelin aldım,
babasi imam.

(Saat)

52- Ey melemez melemez,
tandır başına gelemez,
gelse de geri dönemez.

(Yağ)

53- Oy helinde helinde,
demir guşah belinde,
gece gündüz yol gider,
gine yerinde gine yerinde.

(Değirmen)

54- Alem yedi,
Adem yemedi.

(Meme)

55- Açıhdır av içinde
Örtülü gav içinde
Mollalar okumamış
Yohtur kitap içinde.

(Alın yazısı)

56- Altı yazi/üstü yazi
Dohtorun gızi.

(Sülük)

57- Allah'tan gorhmaz
Cennetten çıhmaz.

Çocuk)

58- Alçahtan gar yağdırır.

(Elek)

59- Al getir alvar getir.
Gelmezse yalvar getir
El değmemiş ağaçtan
Gohlanmamış gül getir.

(Gelin)

60- Fildir, fiştir

Kayadır, daşdır

Bunu bülmeyenin

Avradi boşdur

Elmas)

61- Dam üsdünde galayli tas

(Ay)

62- Bir yerinden girilir, üç yerinden çıhılır

(Gömlek)

63- İçi ateş, dışi daş
Biri guri, biri yaş

(Dünya)

64- Hanım içerde saçi dişarda.

(Mısır

PARASI ÇOK OLAN HAYATI GÜZEL YAŞAR MI ?

HAYIR
Paran olduğu kadar değil, hayatı sevdiğin kadar yaşarsın. RUMUZ KARDELEN

TATİLDE DE MÜSLÜMANSINIZ

Şuurlu Müslüman, camide hangi Allah’ın huzurundaysa tatilde de, sahilde de, otelde de, yaylada da, AVM’de de aynı Allah’ın huzurunda olduğunun bilinciyle hareket eder. Ortamların, mekanların, şartların değişmesiyle asla değerlerinin tahrip olmasına, erimesine müsaade etmez.

Şuurlu Müslüman, modern kültürün büyüsüne kapılıp, diniyle, kültürüyle ve değerleriyle uyuşmayan tatil planlarına asla prim vermez. Onun için tatil, kendisini yenilemek, Allah’a yakınlaşmak, tefekkürünü arttırmak, ailesine ve çocuklarına vakit ayırabilmek, bolca okuyabilmek, kendi iç muhasebesini yapabilmek, ihmal ettiği akraba ziyaretlerini gerçekleştirebilmek demektir. Şuurlu Müslüman, tatil için plan ve program yaparken fiyat, şartlar ve zamandan önce helal bir tatil planı için gayret eder. Tatil adı altında yapacağı yolculukların, ziyaretlerin ve konaklamaların sonunda kendisini, ailesini ve çoluk çocuğunu büyük haram ve günah yükleriyle karşı karşıya bırakacak tatil planlarından şiddetle kaçınır.

Şuurlu Müslüman, tatil yolculuğu vesilesiyle namazlarını, İslami görev ve vazifelerini asla ihmal etmez. Yolculuğu doğal bir eğitim fırsatına çevirerek, yolculuk esnasında namazların nasıl kılınacağına, bir Müslüman olarak yolculukta, seferde nelere dikkat edileceğine dair eş ve çocuklarına doğal bir eğitim ortamı oluşturur. Yolculuk esnasından diğer haramlardan uzak durduğu gibi israf haramından da uzak durur.

Şuurlu Müslüman, tatil planını yaparken yaz tatili boyunca İslami eğitim alması gereken çocuklarının, bu eğitimlerden mahrum kalmaması için büyük önem gösterir ve tüm tatil planlarının merkezine çocuklarının Kur’an eğitimi başta olmak üzere onlara yönelik İslami eğitim programını yerleştirir.

Şuurlu Müslüman, tatil planı yaparken modern kültürün de etkisiyle kendisini İslami tatil adı altında otellerin insafına terk etmemek için direnir. Öncelikle akraba ziyareti yapabileceği, çocuklarını kendi kültürleriyle, toprakla, doğayla, akrabalarıyla buluşturabileceği bir tatil programı için gayret eder.

Şuurlu Müslüman, rahat bir tatil yapmak adına ailesini haremlik-selamlık ve mahremiyet prensiplerinin dikkate alınmadığı otellere ve mekânlara götürüp, kendi değerlerini kendi elleriyle mahvetmez. Şuurlu Müslüman, kalacağı otellerde ve tatil mekânlarında ailesinin boğazından tek bir lokma haram bile geçmemesi için sürekli teyakkuz halindedir. Bu mekanlarda kendisine ve ailesine servis edilen yemeklerin helalliğini, sunulan etlerin helal kesim olup olmadığını, gıdaların içerisinde haram olan katkı maddelerin olup olmadığını güvenilir kaynaklardan öğrenmeye ve ona göre hareket etmeye gayret eder.

Şuurlu Müslüman, tatil için ziyaret ettiği ve geçtiği yerlerdeki manevi şahsiyetleri ziyaret ederek onların sohbetlerinden ve dualarından da faydalanmaya gayret eder. Gittiği yerlerde kabirleri bulunan sahabeleri, manevi şahsiyetleri ve Allah dostlarının kabirlerini ziyaret edip, hiç olmazsa bir Fatiha okumayı ihmal etmez.

Şuurlu Müslüman, planladığı tatil süresince başta kendisi olmak üzere eşinin ve çocuklarının da en az bir kitap okuyup, bitirebilmesi için büyük gayret sarf eder ve gittiği yerlerde camiyi, cemaatle namazı asla ihmal etmez.

Neden uykusuz olmaz?

◊ İyi bir gece uykusu belleğinize ilaç gibi geliyor, güç veriyor. Uyanıkken öğrenilen bilgilerin kayıtlarını güncelliyor, sağlama alıyor.
◊ Uyku adeta bir temizlik işçisi gibi çalışıyor. Ruhunuzu temizliyor, sizi bir önceki günün/gündüzün/akşamın “duygusal atıklarından, çöplerinden” kurtarıyor.
◊ Temizleme işi sadece “duygusal arınma” ile sınırlı kalsa neyse. Beyne ulaşabilen kimyasal toksinlerin de çoğunun uyku sürecinde temizlendiği -muhtemelen beyin/omurilik bağlantılarıyla- anlaşılıyor.
◊ Uyku bozukluğunun sadece “dikkat ve öğrenmeyi” azalttığını da zannetmeyin. Uykusuzluğun bellekle ve ruhsal örgütlenme ile ilgili yapılanma ve işlevlerde de hasara yol açabileceğini gösteren net ve açık kanıtlar var.
◊ Belki de bu nedenle uyku sorunu olanlarda depresyon daha yaygın, kilo sorunu ve obezite daha sık görülen bir problem.
◊ Son bir hatırlatma daha: Uyku çocuklar ve gençler için de en az bizim kadar önemli. Mesela uykusu sorunlu gençlerde uyuşturucu kullanma eğilimi daha fazla. Kaza yapma riski daha yüksek. Dikkat dağınıklığı meselesi daha yaygın. Okul başarısı daha düşük. Saldırganlık eğilimi daha fazla. Aman dikkat!

HUZURLU VE KEYİFLİ BİR HAYAT İÇİN 80 ÖNERİ

İLK 20
AZ VE ÖZ YE, BOL BOL YÜRÜ
1. Havası ve suyu temiz bir yerde yaşa.
2. Doğal, tam, geleneksel ve yerel besinleri tercih et.
3. Az ve öz ye, yükte hafif, pahada ağır şeyler tüket.
4. Yaşın ilerledikçe lokmalarını azalt ve küçült, adımlarını çoğalt ve büyüt.
5. Yavaş ye, hızlı yürü.
6. Zeytinyağı ve tereyağını öncele.
7. Yoğurt, yumurta ve balıktan asla vazgeçme.
8. Kahveyi değil, çayı tercih et.
9. Bakliyat, sebze ve meyveyi ihmal etme.
10. Yeşillikleri ve baharatı ciddiye al.
11. Şekerden, undan, tuzdan, kızarmış yağdan uzak dur.
12. Kilonu dikkatle izle.
13. Kahvaltıyı atlama.
14. Akşam az ve erken ye.
15. Sofradan biraz aç kalk.
16. Ev yemeklerini tercih et ve sofranı kalabalık tut.
17. Elliye kadar et (hayvansal), elliden sonra ot (bitkisel) ağırlıklı beslen.
18. Duygusal açlığını besinlerle giderme.
19. Uykundan taviz verme.
20. Erken yat, erken kalk.

İKİNCİ 20
AİLENİ SAĞLAM VE BÜYÜK TUT
21. Stresten uzak dur.
22. Her gün mutlaka yürü ve paslanmamak için 5 bin, kilo almamak için 7500, sağlıklı yaşlanmak için 10 bin adım at.
23. Elliye kadar beslenmeye, elliden sonra aktiviteye ağırlık ver.
24. Her gün 15-20 dakika güneşlen.
25. Evinden, köyünden, kentinden ve de ülkenden kopma.
26. Aileni sağlam ve büyük tut.
27. Evlen ve mümkünse çocuk sahibi ol.
28. Oku, yaz, gez, dolaş, izle, öğrenmeyi bırakma.
29. İşini ve eşini çok sev.
30. Arkadaşsız, dostsuz, komşusuz kalma.
31. Gamlı, kederli olma, neşeli ol ki genç kalasın.
32. Yüzünden gülümsemeyi, ağzından kahkahayı eksik etme.
33. Eğlenceli ol, eğlenmeyi bırakma, fırsat buldukça kendinle ve hayatla dalga geç.
34. Geleneklerinden kopma, anneannenin mutfağından şaşma, geleneksel besinlere öncelik ver. Mesela altın çilek değil Osmanlı çileği, mango değil kavun ye!
35. Âşık ol, gönül zenginliğini büyük tut!
36. Hazdan kopma, keyfi bırakma ama ikisine de asla tutku derecesinde bağlanma.
37. İşe stres yükleme, eve iş ve stres götürme.
38. Mahcup ve çekingen biri olma.
39. Oturma ve “Ayakta kal, hayatta kal” mottosunu asla unutma.
40. Ruh ve bedenini bir arada tut, birbirinden ayırma, zira beden un, ruh su, oluşan hamur ise sensin.

ÜÇÜNCÜ 20
AZ DERT, ÇOK ARKADAŞ EDİN
41. Müzikten kopma.
42. Duasız uyuma.
43. Tartışma, tartışsan da uzatma.
44. Kendine yetmeye çalış.
45. Gerektiğinde işi oluruna bırak.
46. Az dert bol arkadaş edin.
47. Dertleşmekten çekinme ama çok da mızmızlanma.
48. İncinme, incitme.
49. Az konuş, çok dinle.
50. Sıkıntılarını paylaş, paylaşabileceğin insanlarla dost, arkadaş ol.
51. Unutmayı bil, anı yaşa.
52. İhtiraslı olma, eleştiride kıskanç, övgüde cömert ol.
53. Övmeyi de övgüyü kabullenmeyi de bil.
54. Hoşsohbet biri ol.
55. Hayırı evetle eşitlemeye çalış.
56. Sağlık kontrollerini ihmal etme.
57. Gereksiz ilaç kullanma.
58. Kanserojenlerden korunmayı bil, işe ve eve giren kimyasalları azalt.
59. Fırsat bulursan öğleden sonra kısa bir uyku çek.
60. Korunmayı ihmal etme: Emniyet kemerini tak, kaskını kullan...

SON 20
DURMA, DÜŞME, ÜŞÜTME, ÜZÜLME!
61. Yaşın altmışı geçince “Durma, Düşme, Üşütme” üçlüsünü unutma.
62. Aklında olsun, yaş yetmişi geçince can boğazdan gelmez, gider!
63. Geleceğini görmek istiyorsan geçmişine bak, genetik mirasını mutlaka öğren.
64. Düzgün bir cinsel yaşamın olsun.
65. Evrendeki her şeye ve herkese saygılı ol.
66. Her şeye değer ver.
67. Yük taşıma. Bağışla ve unut gitsin!
68. Elliden sonra “az çoktur”u benimse ve her bakımdan hafifle.
69. Huzurun en etkili un, yaşam iksiri olduğunu aklından çıkarma.
70. Bulmaca çöz, şarkı, şiir ezberle ve beynine sürekli yeni ve olumlu bilgiler yükle.
71. Kimyasal temizlik ürünlerini dikkatli kullan.
72. Tenini alüminyumlu ürünlerden koru.
73. Parabenli, ftalatlı ürün kullanma.
74. Zayıflatıcı iğnelerden ve haplardan uzak dur.
75. Böcek ve sinek ilaçlarından kaç.
76. Geçmişteki travmalarını çöz.
77. Kabullenmeyi öğren.
78. Duygularına yapışıp kalma.
79. Omega-6 kaynaklarını (bitkisel yağlar/zeytinyağı hariç) azalt.
80. Filtreden geçmemiş musluk suyu içme.

Şevval ayında altı gün oruç tutmanın fazileti.

                                     Bismillahirrahmanirrahim

Bizleri Müslüman olarak yaratan, peygamber ve sahabe sevgisiyle donatan, Mevla Tealaya sonsuz hamd olsun. Âşıkların gözyaşları adedince, denizlerin damlaları adedinde, Salât ve selam Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) ‘e âline olsun. 

Allahumme salli ala Muhammed’in ve ala ali Muhammed

Değerli okurlarım! Geçmiş ümmetlerin ömürleri uzun oluyordu. Alla hu Teâlâ’ya karşı çok ibadet yapıyorlardı. Hâlbuki Ümmeti Muhammed’in (s.a.v.)  ömrü'de çok kısadır. İbadet ve taatleride azdır.

İşte bu yüzden yüce Rabbimiz ümmeti Muhammed’in ibadet ve itaate diğer geçmiş ümmetlerden ilerde olsunlar diye, işledikleri bir güzel ameli 10 katıyla mükâfatlandırmıştır. İlgili ayeti kerimede, Mevla Teâlâ şöyle buyuruyor.

Kim (Allah'ın huzuruna) bir hasene ile gelirse, artık onun on misli, onundur. Ve kim bir seyyie ile gelirse, o zaman onun mislinden başkası ile cezalandırılmaz. Ve onlar zulmolunmazlar. (En’Am Suresi. 160)

Bazı zaman ve mekânları gün ve geceleri (Ramazan-ı şerif, ayında yapılan ibadet, Şevval ayında tutulan altı gün oruç, Cuma günü, Kadir gecesi, Kâbe-i muazzama Hacerülesved, Zemzem, Mekke-i Mükerreme, sevdalıların yurdu Medine-i Münevvere, ) faziletli ve üstün kılarak, geçmiş ümmetlerden daha üstün bir dereceye eriştirmiştir.

Bu günlerden biride, Ramazan-ı şerif ayından sonra gelen Hicri ayların onuncusu “Şevval” ayıdır. Şevval ayında 6 gün tutulan oruçtur.

Hz. Ebu Eyyub’dan (r.a.) dan rivayet edildiğine göre Güzeller Güzeli (s.a.v.) şöyle buyurmuştur “Bir kimse Ramazan-ı Şerif ayını oruçlu olarak geçirip arkasından Şevval ayında da 6 gün oruç tutarsa, bütün seneyi oruçlu geçirmiş gibi olur. (Müslim, Sıyam)

Hz. Sev ban’dan (r.a.) dan rivayete göre Kainat’ın en güzeli (s.a.v.) şöyle buyurmuştur. “Allah (c.c) bir iğiliye karşılık 10 mislini vermiştir. Buna göre bir aya mukabil 10 ay sevabı ve bayramdan sonra da oruç tutulursa senenin hepsi oruç tutulmuş gibi sevap verilir. (Nesei,)

Yine Hz.. Sevban dan (r.a.) rivayete göre Hz. Muhammed (s.a.v.) şöyle buyurmuştur. “Ramazan-ı Şerif ayı orucu 10 aya, Ramazan-ı Şerif’ten sonra tutulan 6 gün oruç ise 2 aya mukabildir ki, böylece bir sene oruç tutulmuş olur.(Nese-i )

O kimsenin tuttuğu orucun hepsi 36 gün olur. Sultanlar Sultanı (s.a.v.) “Bir kimse bir iğilik yaparsa, ona o iğiliğin 10 misli verilir.”hadis-i şeriflerine göre 36 günün her bir gününe karşılık 10 gün hesap edilirse 360 gün eder.

Efendiler Efendisi (s.a.v.) bir Hadis-i Şeriflerinde şöyle buyuruyor.

“Kişi, son nefesinde ölüm ile pençeleşirken kalbi dışında, diğer 600 azası binlerce acı ve sızı ile çırpınıp durur. Çünkü kalp, Alla hu Teâlâ’yı tanıma ve O’na iman etme yeridir. Şevval ayının (bayramdan sonra) ilk 6 günü oruç tutarak geçiren kimsenin Allah (c.c.) ölüm acılarını, tıpkı susuz bir kişinin suyu içmesi gibi hafifletir”

Peygamberimiz (s.a.v.) buyuruyor ki: “Allah (c.c.) gökleri ve yeri Şevval ayının ilk 6 günü yaratmıştır. Bu 6 günü oruç tutarak geçiren kimseye, Alla hu Teâlâ yaratıkları sayısınca sevap yazar. Ayrıca kötülüklerini silerek derecelerini yükseltir”

Şevval ayında orucunun tutuluşu:

Bu 6 günün orucu Ramazan Bayramı’nın ilk günü hariç “Şevval”ayı içerisinde herhangi bir zamanda peş peşe tutabileceği gibi ayrı ayrı da tutabilir.

Ancak ard arda tutulması daha faziletli görülmüştür. Ard arda tutmak iç dünyamızı ve gönüllerimizi temizleme bakımından, parça parça tutmaktan daha üstün derecelidir.

Bu yüzden “Şevval” ayının orucunu da Ramazan ayının orucu gibi ard arda tutulmalı, hatta bu hususta daha fazla titizlik göstermeye gayret etmelidir. Çünkü “Şevval” ayının orucu, Ramazan orucunun eksiklerini giderir.

Şevval ayında kılınacak